१५ मंसिर, काठमाडौं । थारु समुदायको पहिचान परम्परागत मौलिक नाचगान, भेषभुषा, कला, संस्कृति मात्र नभई उनीहरूको खानपान प्रणाली पनि हो जुन चाहिँ पछिल्लो समय हराउन थालेका देखिन्छन् । 

विगतमा थारु समुदायले विभिन्न समयमा दिनको पाँच पटकसम्म खानपान गर्ने प्रचलन थियो । सबेरै बिहानको नास्ता  ‘बासी’ अर्थात् अघिल्लो रातको भात तथा अन्य परिकार, त्यसपछि विहानको खाना  ‘कल्वा’ खाने चलन छ । दिउँसोको खाजा  ‘मिन्ही’, बेलुकीको खाजा  ‘सिन्ही’ र  रातिको खाना  ‘बेरी’ खाने चलन रहेको छ ।

सुतेर उठ्ने वित्तिकै खेतबारीमा काम गर्ने भएकाले विहानै नास्ता खाने प्रचलन  थियो। जसलाई थारु समुदायमा  ‘बासी’ खाने भनिन्छ । घरमा भन्दा धेरै खेतबारीमा र वनपाखामा काम गरेर धेरै समय विताउने चलन छ । घोराही उपमहानगरपालिका ६ लख्वारका ७० वर्षिया भागीराम चौधरीले भन्नुभयो “खेतबारी, वनपाखाको काम सक्यो भने फुर्सदका समयमा नदी, खोला तथा खोल्सामा माछा मार्ने गरिन्छ । माछा, घोंघी, गंगटाको परिकार थारु समुदायमा धेरै खाने चलन छ ।” यो खानपानले स्वास्थ्यलाई सन्तुलित, स्वस्थ बनाउनमा सहयोग गरेको उहाँको भनाइ हो।

घोराही ७ सिसहनियाका ७२ वर्षिया बेझलाल चौधरीको भनाइ यस प्रकार छ, “पहिलाको खानपानले पनि स्वस्थ, तन्दुरुस्त, बलियो हुन्थे नै, आयु पनि उत्तिकै लामो हुन्थ्यो।” अहिले खानपान पनि सीमित हुन थाल्यो, त्यो पनि बढी चिल्लो भुटुवा खाने प्रचलन बढेको र अहिलेको समय फेरिएको उहाँले बताउनुभयो । 

अहिले अधिकांश घरमा बिहान, दिउँसो र बेलुका तीन टाइम मात्र खाने चलन रहेको छ । अर्गानिक खानपानको ठाउँमा चिया बिस्कुट र रेडिमेड नास्ताले स्थान लिएको छ । विद्यालय, अफिसिसियल जागिर र सहरिया जीवनशैलीसँगै पाँच पटक खाने त्यो अर्गानिक खापनपानको परम्परा हराउँदै गएको हो ।