राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाह: अखण्ड नेपालका सूत्रधार

राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाह एक दूरदर्शी चिन्तक, कुशल रणनीतिकार र अजेय योद्धा थिए। उनले नेपाललाई सबै जातको साझा फूलबारी को रूपमा व्याख्या गरेर सामाजिक सद्भावको जग बसालेका थिए। यो मुलुक कुनै अंशबण्डामा आएको भूमि नभई, अनगिन्ती वीरहरूको रगत र पसिनाले सिञ्चित...

संविधान संशोधन र मितव्ययी शासन प्रणाली आवश्यक : पूर्वन्यायाधीश भट्टराई

काठमाडौँ । आगामी फागुन २१ गते हुने निर्वाचनपछि गठन हुने नयाँ संसद्ले वर्तमान संविधानको पुनरावलोकन गर्नुपर्नेमा कानुनविद् तथा बुद्धिजीवीहरूले जोड दिएका छन्। लोकतन्त्र संवाद अभियानद्वारा शनिबार राजधानीको राष्ट्रिय सभागृहमा आयोजित बृहत् लोकतन्त्र संवाद कार्यक्रममा बोल्दै वक्ताहरूले लोकतन्त्रको सुदृढीकरण र शासकीय...

व्रत, उपवास एवं रवि सप्तमी

वैदिक सनातन धर्ममा व्रतको ठूलो प्रतिष्ठा छ। प्रायः व्रत भन्नाले निराहर रहनु अथवा फलाहार गर्नुसम्मको अर्थ लिने गरिन्छ । तर, व्रतको अर्थ निकै व्यापक र गहन छ। सरल शब्दमा भन्नुपर्दा व्रतको अर्थ हो 'कुनै कुरा गर्ने दृढ प्रतिज्ञा अथवा सङ्कल्प'...

श्रीपञ्चमी : प्रकृति, प्रेम र प्रज्ञाको त्रिवेणी

✍ |विजयप्रसाद मिश्र सरस्वती शब्दको अर्थ नै रसयुक्त वा सारभूत हुनु हो । जीवन केवल बाँच्नु मात्र होइन, यो त रसमय र सार्थक हुनुपर्छ । सरस्वती पूजा गर्नु भनेको बाहिरी कर्मकाण्ड मात्र नभएर आफूभित्रको जडता र अज्ञानतालाई तोडेर, जीवनलाई सङ्गीतमय...

सरस्वती आराधनाको सुफल मन–बुद्धि, कर्म र आचरणको पवित्रता

पावका नः सरस्वती, वाजेभिर् वाजिनीवती । यज्ञं वष्टु धियावसुः ।। (ऋग्वेद १।।३।१०) भावार्थः जगन्माता सरस्वती (विद्या) ले हामीलाई पवित्र बनाउनुहुन्छ, हामीलाई अन्न (तथा ज्ञान) ले सुपोषित गर्नुहुन्छ र धी बुद्धिमत्तापूर्वक ऐश्वर्य लाभ गर्न प्रेरित गर्नुहुन्छ । त्यो उपलब्धिबाट यज्ञ सम्पादन...

पौराणिक सन्देश बोकेको-नरसिंह धाम

पौराणिक सन्देश बोकेको -नरसिंह धाम ✍🏼यज्ञराज भट्ट नेपाल, केवल हिमालहरूको देश, सगरमाथाको शिखर वा बुद्धभूमिको रूपमा मात्र परिचित छैन । यो पुण्य भूमि आध्यात्मिक चेतनाले भरिएको छ, जहाँ प्रत्येक कण, प्रत्येक धूलिकणमा सनातन धर्मको गूढ गूञ्जन रहेको छ । भगवान्...

जन्मजयन्ती विशेष: कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्‌याल

✍उर्मीला घिमिरे (इटहरी, सुनसरी उत्तरमा उन्नत अन्नपूर्णा र माछापुच्छे हिमशंखला बीचमा सुन्दर हरियालीले शोभयमान होचा-अग्ला डाँडा, दक्षिणतिर कलकल निनाद गर्दै प्रवाहित श्वेत अतराशीले समुद्ध सेती गण्डकी एवं बेगनास, खाष्टे, मैदी, दीपांग, मुद्दे, रूपा लगायतका तालहरूले सजिएको मनमोहक इश्यले भरिभराउ कास्कीको...

तिहार–एकात्मताको प्रतीक पर्व

✍🏻विजयप्रसाद मिश्र तिहार, नेपाली समाजको प्रमुख पर्व, सांस्कृतिक रङ्गहरूको बेजोड उत्सव हो, जहाँ प्रकृति, पशुपक्षी, मानव र दिव्य शक्तिहरू एकसाथ सम्मानित हुन्छन् । यो पर्व केवल धार्मिक वा सांस्कृतिक मात्र होइन, एकात्मताको जीवन्त प्रतीक हो । एकात्म मानवदर्शनले सम्पूर्ण जीवनलाई...

श्राद्धको महŒव

पं. रामकृष्ण न्यौपाने वेदमा कर्मकाण्ड, उपासनाकाण्ड र ज्ञानकाण्ड यी तीनैको उल्लेख पाइन्छ, तर यी मध्ये कर्मकाण्डलाई प्रमुख स्थान दिइएको छ । कर्मकाण्डअन्तर्गत पितृयज्ञ को उल्लेख पाइन्छ । यही पितृयज्ञलाई श्राद्ध भनिन्छ, अर्थात् पितृयज्ञ श्रद्धा शब्दको वाच्यार्थ हो । पितृयज्ञको अर्थ...

समता, समानता र समरसता बीचको सम्बन्ध

२३ साउन, काठमाडौं । ✍️ डा.रामकृष्ण तिमल्सेना समाजमा व्यक्तिहरू विविध पृष्ठभूमि, क्षमताहरू, आवश्यकताहरू र अवसरहरू सहित जन्मन्छन् । यस्तो विविधतायुक्त समाजमा न्याय र समावेशीताको सुनिश्चितताका लागि तीनवटा प्रमुख अवधारणाहरू- समानता (equality), समता (equity), र समरसता (samarasata)ले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ ।...

रुद्रीको सार र श्रावण महिनामा यसको महत्त्व

✍️ रामकृष्ण तिमल्सेना परिचय रुद्री वा श्री रुद्राभिषेकम् हिन्दू धर्मको अत्यन्त पवित्र र गूढ वैदिक कर्म हो। विशेषतः श्रावण महिनामा शिव भक्तहरूले श्रद्धा र भक्ति सहित यो अनुष्ठान गर्छन्। यो कर्म वेदका श्री रुद्र अध्यायहरू अर्थात् यजुर्वेद अन्तर्गतको श्रीरुद्रम् र...

नेपालमा कुमारी परम्परा र विश्व सन्दर्भ

✍️ रामकृष्ण तिमल्सेना नेपाल विश्वकै एकमात्र यस्तो राष्ट्र हो जहाँ कुमारी अर्थात् सजीव, शुद्ध, कुँवारी बालिकालाई देवीको रूपमा पूजा गरिन्छ । आधुनिक लोकतन्त्र, प्रजातन्त्र, संघीयता, डिजिटल संरचना र संविधानको युगमा समेत जीवित देवत्वको यो परम्परा जीवित छ । जुन केवल...

कस्ता मानिसलाई सज्जन भनिन्छ?

यथा चित्तं तथा वाचो यथा वाचस्तथा क्रियाः। चित्ते वाचि क्रियायां च साधुनामेकरूपता: ।। यथा चित्तं तथा वाचो (जुन कुरा मनमा छ, त्यही वाणीले प्रकट हुनुपर्छ):यसको अर्थ हो कि एक असल व्यक्तिको मनमा कुनै कपट, द्वेष वा दुर्भावना हुँदैन। उसको विचारहरू...

किन महत्त्वपूर्ण छ योग ?

✍🏻योगाचार्य विवेक अग्रोही योगको उपयोगिता सार्वकालिक, सार्वभौमिक एवं सार्वजनीन छ । मानव जीवनका समस्त पक्षलाई यसले स्पर्श गरेको छ । योग साधक बनेर हामीले आफू स्वयंलाई रूपान्तरित गर्न सक्छौँ । योगले शुद्ध, बुद्ध र मुक्त बनाई हामीलाई देवमानव तथा महामानव...

जनकनन्दिनी सीता

जन्मजयन्ती विशेष :जनकनन्दिनी सीता ✍गणेश तिमिल्सिना वैशाख महिनाको शुक्ल पक्षको नवमी तिथिमा सीताको जन्म भएको थियो । यस दिनलाई सीतानवमी पनि भनिन्छ । यो हिन्दूहरूको एउटा महत्त्वपूर्ण पर्व हो । सीता त्याग र पतिव्रताकी प्रतिमूर्ति हुन् ।पतिव्रता पत्नीका रूपमा उनले...

वेदहरूमा राष्ट्रभक्ति

✍आचार्य विष्णुप्रसाद पोखरेल वेदहरू वैदिक (हिन्दू) धर्मको आदि स्रोत धर्म ग्रन्थ हुन् । यसबारे हिन्दूहरूको अटल विश्वास छ कि करुणामय भगवानले नै सृष्टिको आदिमा मानवजातिको कल्याणका लागि अर्थात् मानवमात्रको लौकिक र पारलौकिक चरम सुखका लागि वेदहरूको प्रकाश गर्नुभएको थियो ।...

बालाचर्तुदशीको धार्मिक, सांस्कृतिक महत्व

बालाचर्तुदशी नेपालीहरूको जनजीवनमा आधारित महत्वपूर्ण मौलिकता बोकेको पर्व हो । यो प्रत्येक वर्षको मार्ग कृष्ण चतुर्दशीको दिन मनाइन्छ । बालाचतुर्दशी पर्वलाई शतबीज रोपण पर्व पनि भनिन्छ । मार्गकृष्ण त्रयोदशीको साँझमा उपत्यकाको पशुपतिनाथ लगायत अधिराज्यका अन्य शिवालय मन्दिरहरूमा रातभरि जाग्राम बसी...

राष्ट्रिय विभूति महागुरु फाल्गुनन्द

विजय प्रसाद मिश्र झापा । आफ्नो मौलिक स्वधर्म-संस्कृतिको संरक्षण र संवर्द्धन गर्नुपर्छ, आफ्नो मौलिकतालाई बिर्सिएर पथभ्रष्ट हुनुहुँदैन, आफू स्वयं नैतिक र चरित्रवान भइ समाजमा आदर्श स्थापित गर्नुपर्छ भन्ने मान्यताको अलख जगाउने किराँत धर्मका महान् गुरु तथा समाज सुधारक महागुरु फाल्गुनन्दको...

तीजको सामाजिक-सांस्कृतिक महत्व

काठमाडौं ।विश्वमा महिना दिनसम्म पानी पनि नपिई गरिने धार्मिक व्रतहरू छन् । गर्नेले श्रद्धापूर्वक गर्छन् । नगर्नेहरू पनि छन् तर तिनले गर्नेहरूको चेतना र व्रतको औचित्यलाई प्रश्न गर्दै खिसी गर्दैनन् । मैले त व्रत बसिन भन्दै 'अत्याधुनिक चेतना'को प्रदर्शन गर्दैनन्...